اعتماد به نفس

تهیه کنندگان: زهرا علی حاجی و مریم هیزمی

نام آموزشگاه : دبیرستان شهید بهشتی

عزت نفس چیست و چرا مهم است؟

 عزت نفس عبارت است از احساس ارزشمند بودن و حفظ احساس شایستگی بودن است. این حس از مجموع افکار احساس ها و عواطف و تجربیات در طول زندگی ناشی می شود.

می اندیشیم که فردی باهوش یا کودن هستیم. احساس می کنیم که شخصی منفور یا دوست داشتنی هستیم. خود را دوست می داریم یا نمی داریم.

مجموعه هزاران برداشت و تجربه ای که از خویش داریم باعث می شود که نسبت به خود احساس خوشایند ارزشمند بودن یا بر عکس احساس بی کفایتی داشته باشیم. همه افراد صرف نظر از سن و جنسیت و زمینه فرهنگی جهت نوع کاری که در زندگی دارند ، نیازمند عزت نفس هستند و در همه سطوح زندگی اثر می گذارند. در حقیقت بررسی های گوناگون روان شناسی حاکی از آن است که  چنانچه نیاز به عزت نفس ارضا نشود ، نیازهای گسترده تر نظیر نیاز به آفریدن ، پیشرفت و یا درک استعداد بالقوه محدود می ماند. به خاطر بیاورید، هنگامی که کسی کارتان را تحسین می کند یا وقتی که می دانید طرحی را به بهترین نحو به پایان رسانده اید، چه احساس خوشی به شما دست می دهد. افرادی که احساس خوبی نسبت به خود دارند، معمولا احساس خوبی نیز به زندگی دارند. آنها می توانند با اطمینان، با مشکلات و مسئولیت های زندگی مواجه شوند و از عهده آنها برآیند. (هریس کلمز و دیگران،ترجمه پروین علیپور،1381،ص12)

عوامل تقویت اعتماد به نفس

1- به خودتان عشق بورزید: به خودتان عشق بورزید. شرط اساسی اعتماد به نفس خود شیفتگی است و اساسی ترین موانع اعتماد به نفس است خود شکنی است. برای اینکه اعتماد به نفس داشته باشیم باید خود شیفته گردید و عاشق جسم و روح خود باشید و برای رسیدن به این خود شیفتگی باید درک درستی از خویش داشته باشید.(م.حورایی،1380،ص11)

2- از خود به خوبی یاد کنید: شما باید با خود صادق باشید ، اما به جنبه های مثبت توجه بیشتری داشته باشید تا با تکیه با آن توان انرژی بیشتر برای مقابله با جنبه های منفی پیدا کنید. این روش مفهوم اساسی ((تفکر مثبت)) را در خود دارد و تفکر مثبت خود اساس هر موفقیت است. خیلی ها فکر می کنند تفکر مثبت یعنی ندیدن واقعیت ها و چشم بستن از بدی ها. اما اینطور نیست اگر شما یک نقطه صعف دارید مطمئناَ مقابل آن نقطه قوتی وجود دارد. (م.حورایی،1380،ص14)

3- خود را تشویق و ستایش کنید: به خاطر کوچکترین کار خوبی که انجام می دهید خود را تشویق و ستایش کنید. شما عادت کرده اید برای کارهای بد و نادرست خود هزاران بار خود را سرزنش کنید اما یکبار هم خود را شایسته تشویق و ستایش ندانسته اید. خداوند فرموده خوبی های ما اگر ذره ای باشد پاداش می دهد و هرگز در سنت الهی ، اجر نیکو کاران ضایع نمی شود هیچ کدام از کارهای درست خود را بی پاداش نگذارید. حتی به صورت تحسینی ذهنی با لبخندی ظاهری هم شده خود را تشویق کنید. (م.حورایی،1380،ص17)

4- با جسم خود به خوبی رفتار کنید: اگر عاشق خود هستید و شیفته انسانیت خود کشته اید ، باید به شکلی احساس خود را نسبت به خود نمایان سازید. چگونگی رفتار شما با جسم خودتان بیش از حد چیز دیگری میزان خود شیفتگی شما را نشان  می دهد اگر واقعاً خودتان را دوست داشته باشید از هر آنچه که به جسم لطمه می زند دوری می جویید. مثلا پر خوری را کنار می گذارید. (م.حورایی،1380،ص19)

5- به خود برسید: به خود رسیدن یعنی داشتن اعتماد به نفس و توجه به خود ، حدیثی داریم که حتما قبل از خروج از خانه در آینه نگاه کنیم. پیامبر ما همیشه با خود شانه و آینه و مسواک همراه داشت و از عطر استفاده می کرد. اینها همه یعنی به خود شیفتگی، به خود رسیدن، به هیچ وجه نشانه لوس بودن و افاده بودن نیست. (م.حورایی،1380،ص31)

عواملی که مانع از اعتماد به نفس می شود :

 1- ترس و شرم2- کمرویی 3- احساس حقارت 4- خود خوری 5-  فرار

عزت نفس کم یا زیاد نو جوانان

الف) نوجوانی که عزت نفسش زیاد است:

1) مستقل عمل می کند. در مورد وسایلی چون استفاده از وقت ، پول، حرفه، لباس و امثال اینها نوجوان ها خود دست به انتخاب می زنند و تصمیم می گیرد. او دوستان و سرگرمی هایش را شخصاً پیدا می کند.

2) مسئولیت پذیر است. سریع و با اطمینان عمل می کند. گاهی مسئولیت کارهای عادی روزانه نظیر شستن ظرف ها و نظافت حیاط را به عهده می گیرد.

3) به پیشرفت هایش افتخار می کند. هنگامی که از پیشرفت هایش حرفی به میان می آید با مسرت تصدیق می کند و حتی به سبب آنها گاهگاه از خودش تعریف می کند.

4)دامنه وسیعی از هیجان ها و احساسات را نشان می دهد.

می تواند قهقهه بزند، بخندد، فریاد بزند و گریه کند. به گونه ای خود به خودی محبتش را بروز دهد و به طور کمی ناخودآگاهانه هیجانات مختلفی را ابراز می کند.

5) به چالش های جدید مشتاقانه رو می آورد. مشاغل ناآشنا ، آموزش ها و فعالیت های جدید  توجهش را جلب می کند و او با اطمینان خودرا درگیر آنها  می کند.

6) ناکامی را به خوبی تحمل می کند. هنگام روبرو شدن با ناکامی ها می تواند واکنش های گوناگونی مانند شکیبایی و لبخند زدن و بلند حرف زدن و.... ازخود نشان دهد و قادر است از آنچه که موجب ناکامی اش شده است ،  سخن بگوید.

ب) نوجوانی که عزت نفس کم دارد:

 1) احساس می کند که دیگران ارزشی برایش قائل نیستند. در محبت و پشتیبانی والدین یا دوستانش تردید دارد و یا احساس می کند که آنها اصلاً به او علاقه ندارند و از او حمایت نمی کنند.

2) احساس ناتوانی می کند. عدم اطمینان یا حتی احساس درماندگی بر بیشتر نگرش ها و اعمالش سایه می افکند و با مشکلات قدرتمندانه مقابله نمی کند.

3) بهانه جویی می کند و زود ناامید می شود. نازک نارنجی است. نمی تواند انتقاد و یا درخواست های غیرمنتظره را بپذیرد و بر انجام ندادن آن درخواست ها عذر و بهانه می آورد.

4) برای ضعف های خود دیگران را سرزنش می کند. اشتباهات و ضعف های خویش را نمی پذیرد و غالباً افرا د دیگر و یا بدشانسی را مسبب مشکلاتش می داند.

5) از موقعیت های نگرانی می گریزد. در برابر فشارهای روانی بویژه ترس خشم و یا شرایطی که موجب آشفتگی اش می شود، کم تحمل است.(هریس کلمز و دیگران،ترجمه پروین علیپور،1381،ص15)

فواید عزت نفس زیاد برای نوجوانان

  فواید عزت نفس برای جوانان خیلی مهم است. مهم ترین فایده اش این است که نوجوانی که عزت نفس زیاد دارد ، در طی این زمان مناسب یعنی زمانی که برای بزرگسالی آماده می شود و هنوز ناگزیر نیست تمام مسئولیت های زندگی اش را به عهده بگیرد. بیشترین فرصت را برای پی بردن به هویت خویش به دست خوا هد آورد .

سایر آثار عزت نفس که موجب تقویت توانایی های فرد برای زندگی آینده اش می شود عبارتند از:

روشن شدن توانایی های فردی، منابع، علایق و جهت های خویشتن. یعنی فردی که منابع خود را می شناسد و به آنها توجه دارد، فرصت ها را غنیمت خواهد شمرد و از آنها استفاده خواهد کرد. موثربودن و احساس رضایت مندی کردن در روابط میان فرد، یعنی نوجوانی که یاد می گیرد چگونه به نحو موثر با دیگران روابط برقرار کند، توانائی زیادی خواهد داشت که در طول زندگی نیاز های فردی و اجتماعی اش را برآورده کند.

روشن شدن جهت یعنی: نوجوانی که اعتماد به نفس دارد بهتر می تواند راه های گوناگون را بسنجد و مناسب ترین آنها را برای دوره بزرگسالی برگزیند.

سودمندی شخص در خانه، در مدرسه، در کارش در آینده یعنی:نوجوانی که احساس می کند با کفایت و ارزشمند است میل دارد پا به میدان عمل بگذارد و بیاموزد که چگونه به نحو موثر و مفیدی از وقتش استفاده کند. (هریس کلمز و دیگران ، ترجمه پروین علیپور،1381، ص35)

منابع:

1) حورایی،م.اعتماد به نفس در10روز.تهران:آزاده،چاپ هفدهم،1380.

2)داکو،پیر.روانشناسی اعتماد به نفس .ترجمه کامبیز-منصورقناعی.تهران:سایه نما،377 .

3) کلمز، هریس، و دیگران.روشهای تقویت عزت نفس.ترجمه پروین علیپور. مشهد : آستان قدس رضوی،1381 .