جهان کهکشان ها

تهیه کننده: شهیده صیادیان / دبیرستان: شهید شمس الدینی

جهان از کهکشان ها که  توده های بسیار بزرگی از ستارگان ، گاز و غبار هستند ، تشکیل شده است.کهکشان ها که از چندین میلیون تا هزاران میلیارد ستاره را در برمی گیرند. بیشترین جرم قابل مشاهده جهان را دارند و بیشترین جرم هر کهکشان نیز در ستارگان آن است. کهکشان ها شکل های مختلفی دارند ، برخی همانند کهکشان ما (راه شیری) مار پیچی اند. برخی بی نظم اند ولی ساختار بیشتر آنها منظم و یکنواخت است. اختر شناسی بنام  هابل کهکشان ها را به سه نوع اصلی تقسیم کرده است: بیضوی ، مارپیچی ، بی نظم.

 1- کهکشان های بیضوی:

که با حروف E نشان داده می شود.( حرف E حرف اول کلمـه به معنـی بیضـی ، تخم مرغی شکل) این گروه به گروه های فرعی از کره های تقریباً کامل E0  گرفته  تا کهکشـــان های کشیده   E7تقسیم بندی می شوند.کهکشان های بیضوی گاز و غبار زیادی برای ساختن ستاره های جدید ندارند و به نظر می رسد که این کهکشان ها فقط از ستاره های پیر تشکیل شده اند.

2- کهکشان های مارپیچی:

 این گروه از کهکشان ها به دو گروه فرعی عمده تقسیم می شوند:

الف- کهکشان های مارپیچی معمولی که با حرف S (حرف اول  Spril   به معنی مارپیچ ) نشان داده  می شوند ، شبیه به کهکشان های ما هستند و صفحه ای درخشان و صاف و هسته ای محدب دارند. بازوهای مارپیچی این کهکشان ها از مرکز به سمت خارج کشیده شده است. بر حسب اندازه ی هسته و میزان نزدیکی بازوهای مارپیچی به هسته ، آنها را با Sa ،  Sb،  Scمشخص می کنند.                                           

ب)- کهکشان های مارپیچی میله ای که با  Sbنشـان داده می شـود .  این کهکشان  ها  مثل کهکشان های مارپیچـی معمــولی هسـتند با این تفاوت که بازوهای مارپیچی از دو انتهای میله شکل که ماده در آن قسمت  تمرکز یافته است ، خارج می شوند. در صفحه ی کهکشان های مارپیچی مقدار زیادی گاز و غبار وجود دارد و شامل ستاره های جوان ، میان سال و پیر هستند.

3- کهکشان های بی نظم:

این کهکشان ها با Ir نشان داده می شوند، شکل هندسی منظمی ندارند.این کهکشان ها معمولاً از گاز و غبار، تعداد کمی ستاره ی پیر و تعداد زیادی ستاره جوان درخشان تشکیل شده اند. در ابتدا برخی فکر می کردند که کهکشان ها در طول زندگی شان از شکلی به شکل دیگر در می آیند ، یعنی مثلاً کهکشان های بیضوی نهایتاً نامنظم می شوند و یا برعکس . اما در واقع چنین نیست . به طور کلی می توان گفت دو عامل عمده جرم و اندازه حرکت اولیه ی آن ها و این که کهکشانی در مجاورت آن ها هست یا نه ، شکل کهکشان ها را تعیین می کند. بنابراین کهکشان های با شکل های مختلف، ساختاری کاملاً متفاوت دارند.کهکشان ها خود نیز عمدتاً به صورت جمعی دیده می شوند.

این گروه ها که می توانند از چند کهکشان تا هزاران کهکشان را در خود جای دهند ، خوشه کیهانی نامیده می شوند.

کهکشان ما ، راه شیری ، به خوشه ای کوچک تنها با 32 عضو تعلق دارد که خوشه ی محلی نام دارد. (عنوان محلی به خوشـه ای اطلاق می شـود که در منطقـه ای به وسعت سه میلیون سال نوری گسترده شده است.)

خوشه ها بر اساس شکل ها دو دسته اند:

1- خوشه های منظم: نسبتاً فشرده هستند و چگالی کهکشان ها در نزدیکی مرکز آن ها بیشتر است. اعضای این خوشه ها ، بیشتر کهکشان های بیضوی و مارپیچی معمولی اند.

2- خوشه های نامنظم: که گروه محلی هم از همین نوع است. ساختار بی قاعده تری دارند. تجمع در مرکز کمتر است و عمدتاً از کهکشان های مارپیچی و نامنظم تشکیل شده اند.

مجموعه ای از خوشه های کهکشانی را ابرخوشه می نامند. راه کهکشان جزئی از ابرخوشه سنبله است.ابرخوشه ها بزرگ ترین مجموعه های مقید گرانشی شناخته شده هستند و وسعت آنها از 10 میلیون تا یک میلیارد سال نوری است.